3D Baskı Maliyeti Nasıl Hesaplanır? Adım Adım Formül ve Örnek
3D baskıda gerçek maliyeti bilmeden fiyat vermek ya zarar etmek ya da müşteriyi kaçırmak demektir. Maliyet beş kalemden oluşur: filament, elektrik, makine aşınması, hata payı ve işçilik. Bu rehberde her kalemi formülüyle ve tek bir örnek üzerinden hesaplıyoruz.
Kısaca formül
Toplam maliyet = (filament + elektrik + makine aşınması + işçilik) × (1 + hata payı)
Satış yapıyorsan buna kâr, kargo ve pazaryeri komisyonu da eklenir; bunu fiyatlandırma rehberinde anlattık.
1. Filament maliyeti
Çoğu baskıda maliyetin en büyük parçası filamenttir.
Filament maliyeti = gram × (1 + fire payı) ÷ 1000 × kilo fiyatı
Gramı slicer verir: Bambu Studio, OrcaSlicer, PrusaSlicer ve Cura dilimledikten sonra "filament used" ya da tahmini ağırlığı gösterir. Fire payı; destek yapıları, purge (temizleme) ve ilk katman kayıpları için eklenen küçük bir paydır, genelde %3–10 arasında tutulur. Çok renkli baskıda her filament için ayrı hesaplanıp toplanır.
Örnek: 50 g PLA, kilosu 650 ₺, fire %5 → 50 × 1,05 ÷ 1000 × 650 = 34,13 ₺.
2. Elektrik maliyeti
Elektrik = yazıcı gücü (W) ÷ 1000 × baskı süresi (saat) × birim fiyat (₺/kWh)
Yazıcının duvardan çektiği güç sabit değildir: ısınırken yüksektir, sonra ısıtıcılar döngüye girer. Bu yüzden ortalama değer kullanılır. Isıtmalı tabla ve kapalı hazne tüketimi artırır. Modellere göre tipik değerleri yazıcı tüketim tablosunda bulabilirsin.
Örnek: 110 W ortalama, 3,5 saat → 0,385 kWh. Birim fiyat 3 ₺ ise 1,16 ₺. Küçük parçalarda elektrik filamentin yanında çok küçük kalır; uzun ve büyük baskılarda toplanır.
3. Makine aşınması
Nozzle, kayış, yatak, tabla yüzeyi ve fanlar zamanla yıpranır, yazıcının kendisi de değer kaybeder. Basit bir yaklaşım yazıcı bedelini tahmini ömür saatine bölmektir. Örneğin 20.000 ₺'lik bir yazıcıyı 5.000 saatlik ömürle düşünürsen saat başına 4 ₺ eder (rakam yalnızca örnektir, kendi yazıcın ve beklentine göre belirle). Hobi baskıda çoğu kişi bu kalemi sıfır bırakır; satış yapanlar mutlaka eklemeli.
4. Hata payı
Her baskı başarılı olmaz; bir kısmı yarıda kalır ya da tabladan kopar. Hata payı, başarısız baskıların maliyetini başarılı olanlara dağıtır. Yazıcın iyi kalibre ise %3–5, yeni malzemeler ve karmaşık parçalarla çalışıyorsan %10–15 makuldür.
Hata payı = (filament + elektrik + aşınma + işçilik) × hata yüzdesi
5. İşçilik ve paketleme
Destek temizleme, zımparalama, boyama ve paketleme gibi elle yapılan işleri parça başına sabit bir tutar olarak ekle. Sadece kendi kullanımın için basıyorsan bu kalemi atlayabilirsin.
Hepsini birleştirelim
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Filament | 50 g × 1,05 × 650 ₺/kg | 34,13 ₺ |
| Elektrik | 0,385 kWh × 3 ₺ | 1,16 ₺ |
| Ara toplam | 35,28 ₺ | |
| Hata payı (%5) | 35,28 × 0,05 | 1,76 ₺ |
| Toplam maliyet | 37,04 ₺ |
Bu parçanın maliyeti yaklaşık 37 ₺. Aynı hesabı kendi değerlerinle Filanomy'de saniyeler içinde yapabilir, hatta dosyanı yükleyerek gram ve süreyi otomatik getirebilirsin.
Plakada birden fazla parça varsa
Slicer plaka için toplam gram ve süre verir. Plakada 4 parça varsa değerleri 4'e bölerek parça başı maliyete ulaşırsın. Filanomy'deki "Plakadaki parça sayısı" alanı bunu otomatik yapar.
Sık yapılan hatalar
- Elektriği hesaba hiç katmamak (uzun baskılarda ve pahalı tarifede fark eder).
- Fire payını unutmak: destek ve purge ağırlığı slicer'ın gösterdiği gramın dışında kalabilir.
- Yazıcı gücü olarak etiket (PSU) değerini almak. Gerçek ortalama tüketim genellikle bundan çok daha düşüktür.
- Başarısız baskıları maliyete katmamak.
- Satışta kargoyu ve pazaryeri komisyonunu hesaba katmamak.
Sık sorulan sorular
3D baskıda elektrik maliyeti önemli mi?
Tek bir küçük parçada genelde bir iki lirayı geçmez, filamentin yanında küçük kalır. Ama günde saatlerce çalışan bir yazıcıda aylık fatura anlamlı hale gelir: 110 W ortalama tüketimle günde 8 saat baskı yaparsan ayda yaklaşık 26 kWh harcarsın.
Dilimlenmemiş bir STL dosyasından gram doğru çıkar mı?
Hayır, yalnızca tahmin verir. Gram; dolgu oranı, duvar sayısı ve destek ayarlarına bağlıdır. Filanomy STL ve OBJ dosyalarında yaklaşık bir değer verir (±%30 sapabilir). Kesin gram ve süre için dilimleyip .3mf veya .gcode yüklemek gerekir.
Fire payı kaç olmalı?
Basit parçalarda %3–5 yeterlidir. Çok destek kullanan, çok renkli ya da sık purge yapan baskılarda %8–10 civarına çıkabilir. İlk başta %5 ile başlayıp gerçek kullanımına göre ayarlamak mantıklıdır.
Kendi parçan için hesapla: dosyanı yükle, gram ve süre otomatik gelsin.
Hesaplayıcıyı aç